Polazeći od međunarodnih konvencija Ujedinjenih nacija, a naročito Arhuske konvencije, koja propisuje da svaki građanin mora da ima pristup informacijama, da može da učestvuje u procesu donošenja odluka kao i da može da traži pravnu zaštitu u predmetima koji se tiču zaštite životne sredine, kako bi mu bilo garantovano pravo na zdravu i održivu životnu sredinu za sadašnje i buduće generacije;
Ističući da je Republika Srbija potpisnica i brojnih drugih međunarodnih konvencija, među kojima je Konvencija o očuvanju evropske divlje flore i faune i prirodnih staništa (Bernska konvencija);
Pozivajući se na član 74. Ustava Republike Srbije, koji garantuje građanima pravo na zdravu životnu sredinu kao jedno od opštih ljudskih prava, regulisanim Zakonom o zaštiti životne sredine;
Shvatajući da su gradovi i sela u kojima žive naši sunarodnici, gusto naseljeni i da kao takva nije pogodna za ekspanziju rudarenja, ali da je zbog ogromne korupcije domaće političke elite na vlasti, koja u nepovrat otuđuje velika rudna bogatstva zemlje koristeći ih za lično bogaćenje i bogaćenje stranih kompanija, istaknuta kao zemlja koja svoje razvojne politike zasniva na rudarenju;
Skrećući pažnju na činjenicu da strane kompanije koje rudare u Timočkoj krajini to čine kršeći zakone Republike Srbije i suprotno javnom interesu, protivzakonito koriste pijaću vodu za rudarsku eksploataciju, degradiraju zemljište, zagađuju površinske i podzemne vode, narušavaju ekološku ravnotežu na lokalnom i nacionalnom i prekograničnom prostoru, šire rudnik bez potrebnih studija o proceni uticaja na životnu sredinu, nezakonito upravljajući rudarskim otpadom, uništavajući prirodu i staništa od međunarodnog značaja za očuvanje biodiverziteta, čime dokazano ugrožavaju zdravlje građana u tom regionu naše zemlje koji obolevaju od kancera i genetskih modifikacija koje direktno pogađaju buduće generacije;
Posebno ističući da Srbija trpi ozbiljne posledice rudarenja na tom prostoru – ostaje bez strateških metala kao što su bakar, plemeniti i retki metali, nemetalične mineralne sirovine i obnovljivi izvori energije, ceo jedan prostor se ostavlja bez adekvatnih uslova za privređivanje, obrazovanje, adekvatnu zdravstvenu i socijalnu zaštitu, zdrav i dostojanstven život, što sve vodi ka iseljavanju stanovništva, čime se prinudno menja demografska slika, a započeto je i devastiranje planine Crni vrh, dok ista sudbina čeka i Veliki Krš, Mali Krš, Stol i Deli Jovan, kao i reke Timok, Mlavu i Pek, i banje: Gamzigradsku, Nikoličevsku i Brestovačku, i gradove Bor, Majdanpek i Zaječar i brojna naselja i sela u njihovoj okolini;
Upozoravajući da bi, poučeni dosadašnjim iskustvom rudarenja u tom delu Srbije, donošenjem akata koji omogućavaju nekontrolisano rudarenje i eksploataciju neobnovljivih sirovina i obnovljivih prirodnih resursa, sistematsko kršenje postojećih zakona i međunarodnih konvencija, kao i izuzetno blagom kaznenom politikom koja se sprovodi nad navedenim kompanijama, započinjanje najavljenih novih rudarskih aktivnosti u ovim okolnostima predstavljalo direktno ugrožavanje života, zdravlja i opstanka stanovnika Republike Srbije, a bez ekonomske koristi za naše građane, te u cilju zaštite nacionalnog interesa prvoga reda;
NARODNI POKRET SRBIJE USVAJA
DEKLARACIJU O ZAŠTITI TIMOČKE KRAJINE
i poziva SVE GRAĐANE, AKADEMSKU ZAJEDNICU, ORGANIZACIJE CIVILNOG DRUŠTVA, NAUČNE RADNIKE, POKRETE I POLITIČKE STRANKE NA ZAJEDNIČKU AKCIJU U CILJU
1. ZAŠTITE ŽIVOTA I ZDRAVLJA GRAĐANA TIMOČKE KRAJINE
Zaštita života, zdravlja i opstanka građana Srbije, a u ovom slučaju stanovnika ugroženih sela i gradova Timočke krajine gde se već rudari, a planirana je i dalja ekspanzija rudarenja: od Homolja, preko Bora i Majdanpeka, pa sve do Zaječara i granice sa Bugarskom, kao i mnogim drugim mestima širom Srbije, moraju da budu prioriteti Republike Srbije kada se govori o razvojnoj politici zemlje.
2. ZAŠTITE STANOVNIŠTVA, NEOBNOVLJIVIH MINERALNIH RESURSA, IZVORA ZDRAVE HRANE, VODE I VAZDUHA
Eksploataciji neobnovljivih strateški važnih plemenitih metala kao što su bakar, zlato, srebro, platina, retki metali i nemetalične mineralne sirovine mora se pristupiti odgovorno, i u najboljem interesu ne samo građana koji trenutno žive u Srbiji, već i u skladu sa interesima očuvanja zdravlja budućih generacija koje treba da nastave da žive u našoj zemlji u skladu sa principima održivog razvoja. Eksploatacija se uvek mora vršiti u skladu sa imperativom očuvanja vodnih resursa, zemljišta, šuma, bio i geo diverziteta kao i svih ostalih prirodnih bogatstava kojima obiluje Timočka krajina u cilju očuvanja života građana i teritorijalnog integriteta Srbije.
3. HITNO ODREĐIVANJE GRANICA RUDARENJA I NJEGOVO STAVLJANJE U ZAKONSKE OKVIRE
Pored postojećih rudnika, Ministarstvo rudarstva i energetike Republike Srbije izdalo je dozvole za istraživanje na gotovo 50 lokacija na prostoru: Dunav na severu – Rtanj i Stara planina na jugu, Timok na istoku i Pek na zapadu većinom stranim firmama. Na najvećem broju istražnih polja traga se za bakrom, plemenitim metalima (zlatom i srebrom) kao i za gvožđem, olovom, cinkom, retkim metalima (vanadijumom, molibdenom, germanijumom, renijumom). U Timočkoj krajini su eksploatisani brojni jamski rudnici uglja, a i sada se traga za novim ležištima, naročito posle energetske krize u Evropi i traženja alternativa za naftu i gas. Pored metala i uglja u Timočkoj krajini je izražena potraga i za nemineralnim sirovinama (krečnjak. kalcit, mermer, kvarc). Sva navedena, intenzivna, brojna, geološka istraživanja se obavljaju uz kršenje zakonske regulative koja je na snazi u Republici Srbiji.
4. IZMENE ZAKONSKE REGULATIVE
U skladu sa međunarodnim principima o očuvanju životne sredine, kao i principima definisanim u procesu pristupanja Evropskoj uniji kroz poglavlje 27. i principima održivog razvoja UN, potrebno je hitno uskladiti relevantnu zakonsku regulativu koja se tiče zaštite životne sredine, kao i uskladiti primenu tih zakona sa navedenim principima, kako bi se iskorenila dosadašnja praksa rudarenja koja se sastoji od izigravanja propisa seckanjem projekata za koje se traži odobrenje nadležnih organa (salami slicing), izvođenje radova bez potrebnih dozvola, izostanak izrada studija o procenama uticaja na životnu sredinu, isključivanje javnosti iz postupaka izrade i odlučivanja o planskim i drugim dokumentima, raseljavanje građana protiv njihove volje, kao i protivzakonito oduzimanje njihove imovine. Neophodno je usvajanje seta izmena i dopuna Zakona o rudarstvu i geološkim istraživanjima, Zakona o urbanističkom i prostornom planiranju, Zakona o vodama, Zakona o zaštiti vazduha, Zakona o strateškoj proceni uticaja na životnu sredinu, Zakona o proceni uticaja na životnu sredinu, Zakona o eksproprijaciji, kao i Zakona o naknadama za korišćenje javnih dobara, kako bi se zaštitili interesi građana Timočke krajine.
5. UTVRĐIVANJA ODGOVORNOSTI
Zahtevamo da se utvrdi odgovornost svih onih koji su do sada omogućavali rudarenje kojim su kršeni zakoni Republike Srbije, a koje je direktno ugrozilo pravo na bezbednost i zdravlje građana Bora i Majdanpeka, koja su im Ustavom zagarantovana. Ovo uključuje skidanje oznaka tajnosti sa ugovora koje je Republika Srbija zaključila sa kompanijama kojima je dato pravo na eksploataciju, kao i pod kojim uslovima su data prava na istraživanje brojnim stranim kompanijama. Ovo je izuzetno važan korak ne samo za saniranje postojeće štete, već i kao prevencija od budućih zloupotreba i nanošenja štete građanima Srbije, jer je izuzetno važno podići svest o značaju zaštite prirode za opstanak ljudi na ovom prostoru.
6. SANACIJE ŠTETE I ZAŠTITE PRAVA GRAĐANA
Potrebno je uraditi studiju o stanju životne sredine i zdravlju stanovništva i procene uticaja svih aspekata rudarenja u Timočkoj krajini, i u skladu sa dobijenim rezultatima preduzeti potrebne mere koje se tiču sanacije nastale štete građanima, i obnavljanja životne sredine i ekosistema tog područja. Sačiniti prostorni plan Timočke krajine i strategiju održivog razvoja u cilju opstanka stanovništva i razvoja budućih generacija.
